Het Hormuzkanaal is al lang een ongemakkelijke term voor de energiemarkten. Hier passeren essentiële oliehandelsroutes van de Golf, en elke militair verhoogde spanning in de regio leidt vaak tot nervositeit bij scheepvaartmaatschappijen, verzekeraars en regeringen. Nu breidt het risico zich uit naar een minder zichtbare maar even essentiële laag: de onderzeese internetkabels die de Golf verbinden met Azië, Europa en Afrika.
Iranese媒媒media die gelieerd zijn aan de Revolutionaire Garde hebben recentelijk de mogelijkheid voorgesteld om toeslagen, licenties en lokale controle over de glasvezelkabels in de regio te vragen. Deze voorstellen werden gepubliceerd door Tasnim, een agentuur die dicht staat bij het Islamitisch Revolutionaire Garde Korps, en overgenomen door Iran International. Volgens die berichten zou het plan drie maatregelen omvatten: initiële en jaarlijkse vernieuwingen van licenties voor buitenlandse operators, verplichte naleving van Iraanse wetgeving door techbedrijven zoals Meta, Amazon of Microsoft indien zij gebruik maken van deze infrastructuur, en exclusief beheer en reparatie door Iraanse bedrijven.
Er is geen bevestiging dat deze ideeën officieel beleid zijn geworden. Ze maken momenteel deel uit van een discursieve offensief tijdens een regionale crisis, maar het is belangrijk deze niet af te schuiven als louter propaganda. Bij kritieke infrastructuur hebben bedreigingen ook strategische waarde: ze verhogen de kosten van verzekeringen, compliceren routes, vertragen uitrol en dwingen operators en regeringen hun noodplannen te herzien.
Van energieknoop tot digitale drukpunt
De waarde van onderzeese kabels wordt vaak pas echt onderkend bij een storing. De Internationale Telecommunicatie-Unie herinnert eraan dat deze infrastructuur verantwoordelijk is voor ongeveer 99% van het wereldwijde internetverkeer en dat het essentiële diensten ondersteunt zoals financiële communicatie, cloud computing, overheidsactiviteiten en basisdigitale diensten.
Het Hormuzkanaal herbergt niet het volledige wereldwijde internet, maar is wel een kwetsbaar punt voor de connectiviteit rond de Golf. Reuters identificeerde in april meerdere belangrijke systemen in de regio, zoals Asia-Africa-Europe 1 (AAE-1), FALCON en Gulf Bridge International, naast lopende projecten van regionale operators. TeleGeography, gespecialiseerd in de kaartlegging en analyse van onderzeese kabels, waarschuwt dat het conflict mogelijke vertragingen in nieuwe uitrolprojecten kan veroorzaken, zoals routes die het Rode Zee-gebied proberen te vermijden door via de Golf te lopen.
De gerapporteerde waarde van 10 biljoen dollar per dag via deze kabels moet voorzichtig worden geïnterpreteerd. Het is een schatting die vaak wordt gebruikt om de economische waarde van het volledige onderzeese kabelnetwerk weer te geven, en geen exacte meting van het dagelijkse financiële verkeer door het kanaal. Het nuanceert dat terwijl de economische betekenis van de infrastructuur evident is, dit niet automatisch betekent dat er een recht te claimen belasting op dat verkeer kan worden geheven.
Een vergelijkbaar precedent bestaat in de Rode Zee. In 2024 veroorzaakten beschadigde kabels problemen met connectiviteit en toegenomen latency in delen van Azië en het Midden-Oosten. Het agentschap Associated Press meldde toen verstoringen in systemen als SMW4, IMEWE en FALCON, met complexe reparaties vanwege de maritieme veiligheidsomstandigheden. Die gebeurtenis illustreerde dat het wereldwijde internet redundantie heeft, maar niet onkwetsbaar is: wanneer meerdere kabels in een gevoelige regio worden beschadigd, wordt verkeer omgeleid, vertragen de responstijden en ondervinden enkele netwerken druk.
Wat stelt Tasnim voor en waarom is het moeilijk toe te passen
Het voorstel van Tasnim suggereert een soort soevereine monetarisering van de zeebodem. Iran onderbouwt dit met de stelling dat de kabels door een strategisch belangrijke zone lopen die Teheran als zodanig beschouwt en dat dit land hierdoor inkomsten zou kunnen genereren. Media als Fars, die dicht staan bij veiligheidskringen, hebben ook expliciet gewaagd te spreken over de mogelijkheid om kabels te onderbreken en economische verliezen te veroorzaken, zoals gerapporteerd door Iran International en andere mediakanalen.
| Voorstelde maatregel | Wat het praktisch zou betekenen | Belangrijkste risico |
|---|---|---|
| Licenties en jaarlijkse heffingen | Verhoging voor buitenlandse operators en eigenaren van kabels | Juridische conflicten en verhoogde routekosten |
| Toepassing Iraanse wet op techbedrijven | Verplichting aan naleving van lokale regelgeving voor leveringen die gebruik maken van de kabels | Conflicten met jurisdicties, sancties en internationale contracten |
| Enkel beheer van onderhoud door Iraanse bedrijven | Interne controle over fysieke reparaties en exploitatie | Operationele risico’s, vertragingen en verlies van vertrouwen |
| Dreiging van onderbreking | Gebruik van de kabels als drukmiddel | Regionale en wereldwijde schade, inclusief aan Golfstaten |
Juridisch gezien is dit discutabel. Het Vereiste Verdrag van de Verenigde Naties omtrent het recht van de zee erkent het recht van doorvaart in internationale straits voor scheepvaart en luchtvaart, maar de situatie rond kabels voegt complexe juridische en technische lagen toe, afhankelijk van of deze zich bevinden op binnenwateren, in de exclusieve economische zone, het continentaal plat of bestaande routes. Eenzijdige heffingen op de waarde van data die via een kabel stroomt, zijn in de praktijk moeilijk te rechtvaardigen binnen het internationale recht zonder grote diplomatieke en handelsconflicten.
Bovendien zou de impact niet beperkt blijven tot grote Amerikaanse technologiebedrijven. Een storing of belemmering in het Hormuzkanaal zou banken, telecombedrijven, regionale clouds, regeringen, ziekenhuizen, luchtvaartmaatschappijen, e-commerce en lokale bedrijven in de Golfregio raken. Landen zoals de VAE, Qatar, Bahrein, Koeweit en Saoedi-Arabië zijn afhankelijk van deze routes voor hun digitale economie. Een dreiging tegen de kabels fungeert dan ook niet alleen als drukmiddel richting het Westen, maar ook als signaal naar naburige arabische landen die miljarden hebben geïnvesteerd in data centers, cloud-oplossingen en Kunstmatige Intelligentie.
Een risico voor cloud, financiën en AI
De discussie beperkt zich niet tot lokale connectiviteit. Onderzeese kabels vormen de fysieke fundamenten van de wereldwijde cloud. Elke interactie met een clouddienst buiten het eigen land, elke synchronisatie tussen regio’s, elke internationale transactie of dataflow van multinationals is afhankelijk van optische routes met landingspunten, stations en reparatieschepen.
In de Golfregio wordt deze afhankelijkheid nog zichtbaarder door de uitbreiding van datacenters, cloud regio’s en AI-projecten in de VAE, Saoedi-Arabië en Qatar. Als het Hormuzkanaal wordt aangegrepen als drukpunt, staat niet alleen de toegang tot internet op het spel, maar ook de regionale ambitie om een technologische hub te worden tussen Azië, Afrika en Europa.
Een gevaar hoeft niet per se fysiek sabotage te zijn; het kan ook gaan om een verhoogde risico-perceptie die vertragingen in nieuwe kabelprojecten veroorzaakt, verzekeringskosten omhoog drijft, alternatieve routes vereist of het onderhoud kostbaar maakt. TeleGeography wijst erop dat hostilities in de Golf toekomstige uitrolplannen kunnen vertragen en projecten die afwezigheid van de Rode Zee proberen te compenseren, kunnen beïnvloeden.
Voorzichtigheid leert dat Iran tracht om het beeld van het Hormuzkanaal uit te breiden. Het wordt niet meer alleen gezien als vaarroute voor olie en gas, maar ook als een strategisch verkeersterrein voor data, betalingen en digitale diensten. Reuters meldde dat functionarissen gelieerd aan de Revolutionaire Garde het kanaal beginnen te beschrijven als een veel breder operationeel gebied, wat past bij de intentie om regionale druk te vergroten.
Voor bedrijven en overheden is de boodschap duidelijk: digitale veerkracht mag niet afhankelijk zijn van mooie kaarten met onderzeese lijnen, zonder oog te hebben voor geopolitiek. Diversificatie van routes, capaciteit tot rerouting, reparatieovereenkomsten, fysieke beveiliging van landingsstations en internationale coördinatie worden hoogst belangrijk voor de bedrijfscontinuïteit.
It is misschien niet realistisch dat Iran de kabels in het Hormuzkanaal echt in een nationale cashcow verandert, maar het kan ze wel in een geloofwaardig dreigmiddel omgevormd binnen bredere onderhandelingen. In een wereld waar de digitale economie over aan land liggende vezels stroomt, krijgt geografie opnieuw een ongemakkelijke relevantie.
Veelgestelde vragen
Wat wil Iran doen met de onderzeese kabels in het Hormuzkanaal?
Iranese media die gelieerd zijn aan de Revolutionaire Garde stellen voor licenties en toeslagen te heffen op buitenlandse operators, grote technologiebedrijven onder Iraanse wet te plaatsen en onderhoud uit te laten voeren door Iraanse bedrijven. Voorlopig is hiervan geen officieel beleid bekend.
Waarom zijn onderzeese kabels belangrijk voor internet?
Omdat ze bijna 99% van het internationale dataverkeer transporteren. Ze ondersteunen financiële communicatie, clouddiensten, overheidsdiensten, e-commerce, video-oproepen en een groot deel van de wereldwijde digitale economie.
Welke kabels lopen door het Hormuzkanaal?
Enkele belangrijke systemen die recentelijk worden genoemd, zijn AAE-1, FALCON en Gulf Bridge International. Daarnaast lopen regionale en toekomstige projecten die mogelijk worden beïnvloed door de spanningen in de Golf.
Kan Iran het wereldwijde internet afsluiten als het die kabels blootlegt?
Niet helemaal, omdat er alternatieve routes bestaan en verkeer kan worden omgeleid. Maar schade of blokkades aan meerdere kabels in de Golf kunnen leiden tot hogere latency, congestion, regionale onderbrekingen en aanzienlijke kosten voor operators, bedrijven en regeringen.
Via: tomshardware