Antonio Gala en de Digitale Profetie: Wanneer Kunstmatige Intelligentie Onze Tijd Vult, Niet Onze Gelukkigheid

De toekomst van technologische afhankelijkheid: Een terugblik op de voorspellingen van Antonio Gala

In een tijd waarin spreken over kunstmatige intelligentie nog als sciencefiction werd beschouwd, bood schrijver Antonio Gala een verrassend heldere — en kritische — kijk op de technologische toekomst. In 1991, tijdens een interview met Jesús Quintero voor de Andalusische publieke televisie, deed Gala een aantal reflecties die, meer dan drie decennia later, als een essay over de sociale effecten van generatieve AI, hyperconnectiviteit en de automatisering van menselijke ervaringen kunnen worden beschouwd.

Gala, met zijn gebruikelijke scherpe pen, voorzag een wereld waarin “natuurlijke intelligentie zal worden vervangen door kunstmatige intelligenties die niet komen om ons geluk te brengen, maar om ons te helpen de tijd door te brengen”. Dit idee is op een zorgwekkende manier actueel in een tijd waarin spraakassistenten, aanbevelingsalgoritmes en platforms een groot deel van ons vrije tijd en onze aandacht in beslag nemen.

Van voorspelling naar werkelijkheid: Geprogrammeerd gedrag en geprefabriceerde emoties

In het programma “Paraísos” sprak Gala over “prefab” mensen, geleid door gedragscode en vereenvoudigde sociale formules: hoe je succesvol kunt zijn, vrienden kunt maken, hoe je kunt genieten. Wat hij intuïtief zag als een mogelijke regelgeving van spontaniteit in menselijke relaties, rijmt met de manier waarop sociale netwerken, engagement-algoritmes en gebruikersinterfaces ons gedrag en beslissingen beïnvloeden — en soms dicteren.

Gala’s kritiek was niet gericht op de technologie zelf, maar op het risico dat we processen delegeren die voorheen persoonlijk en authentiek waren. Tegenwoordig is het gebruikelijk om AI te raadplegen over wat te zeggen tijdens een sollicitatiegesprek, hoe je een e-mail moet opstellen, wat voor cadeau te geven, of zelfs hoe je moet flirten. Terwijl we steeds meer afhankelijk worden van deze systemen, normaliseren we ook het idee dat externe criteria — van een machine of een app — validerender of efficiënter zijn dan ons eigen oordeel.

Weten zonder willen weten: het vooraf voorziene Google-effect

In een ander programma, “Verdad y belleza”, ging de schrijver nog een stap verder: “Binnenkort lijkt het alsof iedereen met de druk op een knop kan weten wie Goya, Velázquez of Cervantes is. Maar ik vrees dat die persoon de minste behoefte zal voelen om het te weten.”

Deze reflectie voorzag een van de diepste dilemma’s van het informatie-tijdperk: de overvloed aan data garandeert niet dat we echt geïnteresseerd of bekwaam zijn. Gala beschreef wat we nu het fenomeen van “oppervlakkige kennis” noemen, vaak toegeschreven aan het massale gebruik van zoekmachines, spraakassistenten en AI-tools die onmiddellijke antwoorden bieden zonder diepgaand begrip of kritisch denken te bevorderen.

AI als vermaak, niet als emancipatie

Voor Gala was het meest subtiele risico van kunstmatige intelligentie niet haar technische capaciteit, maar haar sociale functie: als een mechanisme van afleiding, van passieve entertainment, van “de tijd doorbrengen”. Een niet-vijandige, niet-opdringerige AI, maar gewoon verdovende technologie. Dit is vergelijkbaar met de huidige debatten over platforms zoals TikTok, doomscrolling-algoritmes en hoe grote taalmodellen een intellectuele passiviteit kunnen bevorderen wanneer ze orakels van onmiddellijke reacties worden.

In de huidige technologische context, waar kunstmatige intelligentie in bijna alle aspecten verwerkt is — van gezondheidszorg tot onderwijs, van vrijetijdsbesteding tot productiviteit — nodigen Gala’s woorden ons uit tot een moment van reflectie: gebruiken we technologie om onze capaciteiten uit te breiden of om ze te vervangen? Versterkt het onze evolutie of verdooft het ons met comfort en dopamine?

Een cultureel getuigenis, niet technisch, maar diepgaand waarheidsgetrouw

Hoewel Antonio Gala geen technoloog of wetenschapper was, stelde zijn gevoeligheid als observant van de menselijke conditie hem in staat vragen te formuleren die vandaag de dag veel technologische en filosofische experts zich stellen. In tijden waarin de beloften van AI zich verhouden tot hun eigen ethische en sociale grenzen, is het opmerkelijk dat een Spaanse schrijver, tijdens de overgang naar het digitale tijdperk, de toekomst zo nauwkeurig kon lezen.

Wat hij tussen de regels door wist te zeggen, is dat de ware uitdaging niet ligt in het bouwen van krachtigere kunstmatige intelligenties, maar in het ervoor zorgen dat we de menselijke intelligentie blijven cultiveren: die intelligentie die vraagt, twijfelt, de behoefte voelt om te leren — en niet alleen te consumeren wat antwoorden levert.

De technologie vordert. Maar Gala’s waarschuwing blijft actueel: als we ons niet bewust zijn van hoe we deze gebruiken, zouden we uiteindelijk denken kunnen vervangen door inertie en emotie door automatisering. En dat zou misschien wel de grootste prijs zijn die we voor de vooruitgang zouden betalen.

via: Nieuws Kunstmatige Intelligentie

Scroll naar boven