Op 12 augustus 1981 introduceerde IBM de IBM Personal Computer 5150, een machine die niet de eerste persoonlijke computer in de geschiedenis was, maar wel hielp bepalen hoe de PC’s er zouden uitzien in de komende decennia. Van binnen werkte deze computer met een Intel 8088 op 4,77 MHz, een keuze die werd beïnvloed door kosten en compatibiliteit en die uiteindelijk een van de grote geluksmomenten in de technologische industrie zou worden: deze familie van processoren zou de x86-architectuur verspreiden over miljoenen computers.
De kernpunten van 45 jaar IBM PC, samengevat in 20 seconden
- IBM lanceerde de PC 5150 op 12 augustus 1981 met een Intel 8088 op 4,77 MHz.
- De 8088 behield de interne 16-bit architectuur, maar gebruikte een externe databus van 8 bits.
- Deze keuze verlaagde de kostprijs van het ontwerp en maakte gebruik van bestaande componenten mogelijk.
- De open architectuur van IBM bevorderde later de compatibele PC’s en maakte van x86 een de facto standaard.
De geschiedenis is bijzonder interessant omdat IBM niet de krachtigste processor koos die Intel kon bieden. De 8086, gepresenteerd in juni 1978, was technisch superieur in sommige opzichten en bracht de familie voort die we later x86 zouden noemen. De 8088 verscheen een jaar later als een variant die ontworpen was om goedkopere systemen mogelijk te maken.
Die ogenschijnlijk kleine variant had enorme gevolgen.
Waarom koos IBM voor de Intel 8088 in plaats van de 8086?
Beide processoren waren nauw verwant. De 8086 had een 16-bit architectuur en een 16-bit externe databus. De 8088 behield veel van die architectuur, maar verminderde de externe databus naar 8 bits.
Op papier leek dat misschien een stap achteruit.
Een smallere databus betekende dat minder data gelijktijdig konden worden overgedragen, wat de prestaties kon verminderen. Maar IBM wilde snel een personal computer ontwikkelen die betaalbaar was, zodat hij een veel grotere markt kon bereiken.
Hiermee had de 8088 een praktische voorsprong.
De 8-bit databus maakte het mogelijk goedkopere componenten en randapparatuur te gebruiken die al beschikbaar waren. IBM erkent in haar eigen geschiedenis dat het projectteam koos voor commerciële componenten om de planning te halen en de beoogde prijs te benaderen.
Het resultaat was een computer die gebruik maakte van een Intel 8088 op 4,77 MHz, tot 1 MB geheugen kon adresseren en in de basisconfiguratie startte met slechts 16 KB RAM.
De IBM PC werd verkocht voor $1.565, hoewel die basisconfiguratie geen diskdrive bevatte. Een monitor, twee floppy’s en een printer verhoogden de totale kosten aanzienlijk.
Vanuit het perspectief van 2026 is het moeilijk voor te stellen hoe groot die hardware was. Intel documenteert de 8088 als een processor gemaakt met een 3-micrometer-proces en ongeveer 29.000 transistors. Tegenwoordig bevatten moderne processoren tientallen miljarden transistoren.
Maar de erfenis van de 8088 kan niet worden beoordeeld alleen op basis van technische specificaties.
Het echte succes lag rond de processor
De belangrijkste beslissing van IBM was misschien niet de keuze voor de 8088.
Het was het bouwen van een systeem met een relatief open architectuur en tal van componenten die commercieel beschikbaar waren.
Voorheen ontwierp IBM veel elementen van haar systemen zelf. Om snel de PC te kunnen lanceren, deed IBM iets anders: het gebruikte componenten van derden, Microsoft leverde het besturingssysteem dat zou uitgroeien tot MS-DOS, en IBM publiceerde technische documentatie van de computer.
IBM gaf zelfs aan dat er technische referenties met schema’s en broncode werden gepubliceerd om de ontwikkeling van software en randapparatuur te faciliteren.
Dit zorgde ervoor dat er snel een industrie rondom de PC ontstond.
Fabrikanten van kaarten, randapparatuur en software konden compatibele producten maken. Al snel verschenen er ook computers die hetzelfde software konden draaien.
Compatibele PC’s of klonen zouden uiteindelijk zelfs belangrijker worden dan de originele IBM-machine.
Het Computer History Museum plaatst in 1983 de eerste compatibele PC van Compaq en wijst erop dat de door IBM openbare architectuur de proliferatie van compatibele apparaten vergemakkelijkte.
Het resultaat was een netwerkeffect dat moeilijk te stoppen was.
Hoe meer compatibele systemen werden verkocht, hoe aantrekkelijker het werd om software voor die systemen te ontwikkelen. En hoe meer software er was, hoe aantrekkelijker het werd om een compatibele PC te kopen.
En praktisch alle systemen deelden één kenmerk: ze gebruikten processoren die compatibel waren met x86.
Van 29.000 transistors tot hedendaagse processoren
De oorsprong van deze architectuur lag eigenlijk iets eerder.
Intel introduceerde de 8086 op 8 juni 1978. Het bedrijf legt uit dat de ontwikkeling hiervan ongeveer 18 maanden duurde en dat de toen ontwikkelde architectuur als basis diende voor toekomstige generaties processoren.
De naam x86 werd later geïntroduceerd.
De 8086, 80186, 80286, 80386 en 80486 deelden dat achtervoegsel, waardoor de term werd gebruikt om de familie en de set instructies aan te duiden.
In de daaropvolgende decennia verschenen de 286, 386, 486, Pentium en verdere generaties Intel-processors. AMD werd de andere grote fabrikant van x86-CPU’s, terwijl verschillende andere bedrijven op verschillende momenten hun kans waagden.
Cyrix, VIA/Centaur, NEC, IBM, NexGen, Transmeta en anderen namen deel in dit verhaal op hun eigen wijze.
Het mogelijk belangrijkste element was echter de geaccumuleerde compatibiliteit.
De processoren ondergingen radicaal veranderde technologieën, maar behielden de capaciteit om te werken binnen een enorm ecosysteem van software rondom de x86-architectuur. Intel benoemt die continuïteit precies als een van de redenen dat gebruikers en bedrijven konden blijven upgraden zonder alles kwijt te raken.
Die voorsprong groeide met elke nieuwe generatie.
Na 45 jaar staat x86 niet meer alleen
Het jubileum komt ook op een heel ander moment voor de industrie.
Decennia lang domineerde x86 vrijwel onbuigzaam de PC-markt en een groot deel van de servermarkt. Tegenwoordig heeft Arm een enorme aanwezigheid op mobiele telefoons en wint terrein op laptops en datacenters.
Apple bewijst met haar Apple Silicon-processors dat een desktop- of laptopcomputer niet per se x86 hoeft te zijn. In servers ontwikkelden AWS, Microsoft en Google eigen Arm-processors voor specifieke taken.
En kunstmatige intelligentie heeft de verdeling van het computergebruik nog verder veranderd.
Een groeiend deel van de investeringen in datacenters wordt niet meer uitsluitend gedaan in CPU’s voor algemene doeleinden. GPU’s en versnelchips van NVIDIA, AMD en anderen concentreren enorme sommen geld voor het trainen en uitvoeren van AI-modellen.
Ook begint de PC zelf steeds vaker NPU’s te incorporeren, gespecialiseerde eenheden voor de lokale uitvoering van AI-taken.
Niets van dit alles kon in 1981 logisch worden bedacht.
De IBM 5150 had een processor van 4,77 MHz en kon aanvankelijk worden uitgerust met slechts 16 KB geheugen. Het hoefde niet de krachtigste computer te zijn of de meest geavanceerde processor te gebruiken om de markt te veranderen.
De combinatie die uiteindelijk succesvol was, was heel anders: een capabele processor, een betaalbaar prijskaartje voor die tijd, beschikbare componenten, third-party software en een architectuur die andere bedrijven konden uitbreiden en later na konden bootsen.
Daarom neemt de 8088 zo’n bijzondere plaats in in de geschiedenis van informatica. De 8086 ontwierp de architectuur in 1978, maar het was de beslissing om de 8088 binnen de IBM PC te plaatsen, drie jaar later, die het hielp op de massamarkt te brengen.
45 jaar later blijft die afstamming nog steeds actief in persoonlijke computers en servers over de hele wereld.
Veelgestelde vragen
Wanneer werd de eerste IBM PC gepresenteerd?
IBM presenteerde officieel de IBM Personal Computer Model 5150 op 12 augustus 1981 in New York.
Welk procesort gebruiktte de IBM PC 5150?
Het gebruikte een Intel 8088 op 4,77 MHz. Hoewel de processor technisch verwant was aan de 8086, gebruikte hij een externe databus van 8 bits.
Waarom koos IBM voor de 8088 in plaats van de 8086?
Onder andere omdat de 8-bit databus van de 8088 het mogelijk maakte een goedkoper systeem te bouwen met beschikbare componenten. IBM wilde snel de PC op de markt brengen en het prijsniveau onder controle houden.
Was de IBM PC de eerste personal computer?
Nee. Er bestonden al personal computers vóór 1981. De belangrijkste waarde ligt in de populariteit van IBM, de architectuur en de daaropvolgende compatibele systemen die een platform creëerden dat een groot deel van de persoonlijke computermarkt zou domineren.
Afbeelding van Intel.