In Spanje worden wekelijks websites geblokkeerd. Dit is geen nieuw fenomeen: een gerechtelijk bevel dat een provider verplicht om de toegang tot een domein te blokkeren bestaat al meer dan tien jaar. Wat de afgelopen twee jaar wel is veranderd, is het instrument. Er is overgestapt van het blokkeren van specifieke domeinen naar het blokkeren van complete IP-adressen tijdens bepaalde tijdvensters. Deze IP-adressen behoren bijna nooit tot één enkele dienst. Het gevolg is dat het blokkeren van piratentransmissies soms voor negentig minuten de toegang tot een betaalgateway, een videogame of een winkel kan blokkeren, terwijl deze niets met voetbal te maken hebben.
Deze gids verzamelt en ordent alles wat wij over dit onderwerp hebben gepubliceerd: wat betekent het technisch gezien om een website te blokkeren, waarom is IP-filtering de meest ruwe methode, welk soort nevenschade is gedocumenteerd, hoe reageren grote infrastructuurproviders, op welk punt bevindt zich het juridische en regelgevende front, en waarom blijven de websites die worden vervolgd uiteindelijk bestaan — simpelweg onder een andere domeinnaam.
Wat betekent “een website blokkeren” echt?
Laten we bij het begin beginnen, omdat dat bijna nooit wordt uitgelegd: een bevel tot blokkering verwijdert niets. De server blijft aanstaan, de inhoud blijft online, en iedereen buiten Spanje kan nog steeds normaal toegang krijgen. Wat een blokkering doet, is een obstakel plaatsen tussen de gebruiker van een bepaalde provider en die server. En er zijn drie plekken waar dat obstakel kan worden geplaatst, elk met verschillende kosten en precisieniveaus.
Blokkering via DNS
Dit is de oudste en meest gerichte methode. De provider manipuleert de reactie van zijn eigen DNS-servers: wanneer een gebruiker vraagt om het adres van voorbeeld.com, geeft de resolver van de provider een foutmelding of een waarschuwing in plaats van het echte IP-adres. Dit beperkt zich tot het specifieke domein en beïnvloedt niemand anders.
Het is ook de makkelijkst te ontduiken methode. Door het DNS van het apparaat naar een openbare resolver te veranderen, verdwijnt de blokkering. Daarom is deze methode minder populair geworden voor het blokkeren van een live-uitzending die maar anderhalf uur duurt.
Blokkering via SNI
Een laag die dieper ligt. Tijdens de initiële handshake van een TLS-verbinding geeft de browser in het heldere aan met welk domein hij wil verbinden: dit heet SNI (Server Name Indication). Een inspectiesysteem binnen de provider kan dat veld lezen en de verbinding verbreken zonder het DNS te pmerken.
Deze mogelijkheid wordt nu gesloten. Met Encrypted Client Hello (ECH), dat inmiddels een officiële norm is van het IETF, wordt dat initiële bericht versleuteld. Naarmate ECH breder wordt geïmplementeerd, zal filtering op basis van SNI niet langer werken en blijft er slechts één krachtig instrument over.
Blokkering via IP-adres
De grote hamerslag. De provider stopt met het routeren van verkeer naar een specifiek IP-adres, zonder te kijken welke domeinen erachter zitten. Dit is onmogelijk te ontduiken door DNS te veranderen en werkt zelfs wanneer het verkeer end-to-end versleuteld is.
Hier ligt het fundamentele probleem: in het moderne web identifieren IP-adressen niet meer een enkele site. Achter een CDN-IP kunnen tienduizenden domeinen schuilgaan die dezelfde infrastructuur delen. IP-blokkering is vergelijkbaar met het trekken van de stroom naar een heel gebouw om één huurder eruit te zetten.
Het Spaanse voorbeeld: hoe kwam men bij IP-blokkering?
De escalatie wordt aangedreven door één concrete motor: sportuitzendingen. In tegenstelling tot een film verliest een match bijna al zijn waarde na twee uur, dus de anti-piraterijstrategie is verschoven van het blokkeren van stabiele domeinen naar het blokkeren van infrastructuur in real-time, met dynamische blokkades tijdens de duur van de wedstrijd en ontgrendelingen daarna.
Op papier effectief, maar in de praktijk toont deze aanpak de fragiele aard van IP-filtering: gebruikers van Movistar konden bijvoorbeeld toegang tot domeinen die aan LaLiga gekoppeld waren plotseling worden ontzegd. Wanneer het instrument wordt ingezet tegen degenen die het gebruiken, wordt de discussie over de precisie niet meer theoretisch.
Bovendien beperkt deze aanpak zich niet alleen tot voetbal. De CNMC (Comisión Nacional de los Mercados y la Competencia) heeft alle geregistreerde operatoren verplicht om juridische bevelen tot blokkering uit te voeren, in een routinematig administratief proces dat nauwelijks publieke documentatie kent.
De gedocumenteerde nevenschade
Maandenlang was de officiële reactie dat overblokking zeldzaam en incidenteel was. De gedocumenteerde gevallen vertellen een ander verhaal.
De kosten gaan niet alleen over de diensten die uitvallen; het raakt ook de reputatie en de positie van het land als digitale hub: het wordt erg moeilijk om datacenters, onderzeese kabels en interconnecties te verkopen als men accepteert dat internet wordt afgesloten vanwege voetbal. Een provider die besluit waar hij zijn diensten plaatst, kijkt onder andere naar de voorspelbaarheid van het netwerk in dat land.
De reactie van infrastructuurproviders
De bedrijven die een groot deel van het web ondersteunen, zijn van stilzwijgen overgegaan naar open confrontatie. Elk heeft daarvoor een eigen aanpak gekozen.
Het juridische en regelgevende front
Het overzicht is voorlopig ambigu: er zijn juridische successen en er is een opvallend gebrek aan toezichthoudende instanties.
In gerechtelijke zin wees de Rechtbank van Koophandel in Córdoba het opleggen van dwangstraffen aan NordVPN af en betwistte zij de reikwijdte van IP-blokkades. In parlementaire sfeer heeft het Congres voor het eerst stappen gezet om het beleid te herzien.
Het impasse ligt in toezicht: de instantie die belast is met het controleren van netneutraliteit heeft zich niet bevoegd verklaard om de overblokking vooraf en achteraf te beoordelen. Het belangrijkste neutraliteit-conflict in Spanje heeft dus voorlopig nog geen technische arbiter.
Experimenten met politieoptreden en internationale samenwerking, zoals Operatie KRATOS 2 tegen illegale IPTV-netwerken, blijven bestaan. Dit laatste richt zich op de operator van de dienst zelf, niet op het dataverkeer van andere gebruikers.
De tegenmaatregelen en het plafond van effectiviteit
Elke blokkadering roept tegenreacties op. In Spanje is een duidelijke toename zichtbaar in het gebruik van privacytools: VPN-gebruik is gestegen door blokkades binnen het netwerk. Ook zien we een stijging in het gebruik van versleutelde DNS-resolvers en, zodra ECH breder wordt geïmplementeerd, ook die.
Concreet betekent dit dat hoe agressiever het blokkeren, hoe vaker gebruikers uitwijken naar versleutelde kanalen waar blokkades niet meer werken, en dat deze gebruikers daarna niet meer terugkeren. Het instrument verliest daardoor effectiviteit ten opzichte van zijn doel zonder dat de nevenschade vermindert. Het is dus het slechtste van twee werelden.
Het is nuttig om dit ook in een breder perspectief te bekijken. IP-blokkering behoort tot dezelfde familie van instrumenten die in ernstigere contexten worden gebruikt, zoals in Iran, waar meer dan tien dagen praktisch geen wereldwijd internet mogelijk was. Het verschil ligt enkel in de schaal en het doel, niet in het mechanisme. Die gelijkenis onderstreept dat het van belang is om grenzen te stellen aan het gebruik ervan.
Waarom blijven geblokkeerde websites bestaan: het domeindansje
De meest onthullende vraag die bijna nooit wordt gesteld, is: wat gebeurt er met de websites die worden vervolgd na jaren van blokkering? Het antwoord is dat ze niet verdwenen zijn, maar leren zich te bewegen.
Het patroon is bekend: vooraf registreren van vervangende domeinen, vaak in landen met langzame procedures voor verwijdering; hetzelfde serveradres en database blijven actief; en communiceren over het actieve domein via kanalen waarop geen gerechtelijke bevelen invloed kunnen uitoefenen, zoals messaging apps of sociale netwerken. Als een domein wordt ingetrokken, is de migratie meestal binnen enkele uren voltooid.
Het bekendste voorbeeld in Spanje is DonTorrent, dat jaren door verschillende domeinen bleef opereren: een praktisch handboek voor deze strategie. Aan de andere kant zijn er netwerken die bewust weerstand bieden door decentralizediteit, zoals eMule, dat ook in 2025 nog steeds actief is, meer dan twintig jaar na de oprichting.
Het is belangrijk te begrijpen wat dit betekent en wat niet: dat een blokkering technisch te omzeilen is, maakt het niet illegaal noch betekent het dat het legaal is om beschermd werk te downloaden. De juridische en veiligheidsrisico’s voor gebruikers blijven bestaan. Wat dat ook betekent voor het beleid, is dat IP-blokkering kostbaar is voor onschuldige derden en relatief gemakkelijk te ontwijken door de bedoelde gebruikers. Een serieuze evaluatie van het instrument moet hierop gebaseerd zijn.
Wat te letten vanaf nu?
- Als Brussel grenzen stelt. De aanvraag van Google aan de Europese Commissie is de meest serieuze poging om via regelgeving beperkingen voor IP, DNS, VPN en CDN-gerelateerde bevelen af te dwingen. Bij succes verandert het kader voor alle lidstaten.
- Als iemand de technische controle op zich neemt. Totdat er een instantie is die de overblokking vóór en na elk bevel kan controleren, blijven onafhankelijke metingen de enige tegenmacht.
- Als transparantie wordt geïntroduceerd. Er bestaat momenteel geen publiek toegankelijk overzicht van welke IP-ranges worden geblokkeerd en wanneer. Zonder die informatie kan een getroffen bedrijf niet eens vaststellen waarom iets niet werkt.
- Hoe snel ECH wordt uitgerold. Zodra encryptie van de TLS-haalloep de standaard wordt, verliest filtering op dat niveau zijn voorlaatste mogelijkheid. De IP blijft dan de meest schadelijke punt van invloed.
De conclusie die door al deze analyses wordt getrokken, is eenvoudig te formuleren, maar moeilijk toe te passen: het beschermen van een legitiem recht — dat van de contentproducent — kan niet worden gedaan met een instrument dat niet kan onderscheiden wie het wegneemt. Zolang IP-adressen het primaire mechanisme blijven, is nevenschade geen fout in de uitvoering, maar inherent aan het ontwerp. Het beperken van de schade vraagt om een doordachte aanpak.