De Europese Commissie dringt vandaag, 3 februari, aan op deelname aan haar “Data-uitvraag” over “Naar een open europees digitale ecosysteem”. Deze initiatief streeft ernaar de rol van open source te versterken in technologische soevereiniteit, concurrentievermogen en cybersecurity binnen de Europese Unie. De voorstellen, geïnitieerd door de Directie Generaal voor Netwerken, Inhoud en Technologieën en de Directie Generaal voor Digitale Diensten, zullen waarschijnlijk in het eerste kwartaal van 2026 leiden tot een Communicatie naar het Europees Parlement en de Raad van de EU.
Waarom deze consultatie belangrijk is (en waarom nu)
In Brussel wordt al geruime tijd een ongemakkelijk inzicht gedeeld: Europa is te afhankelijk van derden op digitaal gebied, en die afhankelijkheid beperkt opties, vertraagt het concurrentievermogen en bemoeilijkt het beheer van infrastructuur (software en fysieke componenten), met directe gevolgen voor de veiligheid van de toeleveringsketen.
De politieke achtergronde is eveneens duidelijk. De Commissie plaatst technologische soevereiniteit hoog op de prioriteitenlijst, in lijn met de beleidsrichtingen van voorzitter Ursula von der Leyen en de mandaatbrief aan vicevoorzitter Henna Virkkunen. Ze wil open source omzetten in een praktische hefboom: minder afhankelijkheid, meer transparantie en betere kwetsbaarheidsbeheer.
Open source is al overal, maar de waarde blijft vaak buiten Europa
De Commissie gaat uit van het eenvoudige uitgangspunt dat veel technisch verantwoordelijken veronderstellen: open source ondersteunt een groot deel van de digitale economie. In de consultatiedocumenten wordt vermeld dat, qua hoeveelheid code, open source software in de meeste digitale oplossingen geïntegreerd is en er wordt een bereik genoemd van 70% tot 90% van de aanwezigheid.
Toch erkent Brussel ook een paradox: Een aanzienlijk deel van de waarde die wordt gecreëerd met open source-projecten, wordt buiten de EU geëxploiteerd. Binnen de EU blijven barrières bestaan voor groei, deelname aan overheidsopdrachten, toegang tot kapitaal, of afhankelijkheid van kritieke infrastructuren (zoals repositories, cloudplatforms en “infrastructuur-gedefinieerde” tools).
Wat wil de Commissie weten: gerichte vragen aan bedrijven, de publieke sector en de gemeenschap
De oproep vraagt om bijdragen over vijf specifieke onderwerpen:
- Sterke en zwakke punten van de Europese open source-sector, inclusief obstakels voor het veilig en hoogwaardig gebruik en onderhouden van open source software, en duurzame bijdrage aan gemeenschappen.
- Toegevoegde waarde van open source in publieke en private sectoren, met voorbeelden en criteria zoals kosten, risico’s, afhankelijkheid, veiligheid en innovatie.
- EU-brede maatregelen om de sector te laten groeien en de agenda voor technologische soevereiniteit en cyberveiligheid te ondersteunen.
- Prioritaire technologische domeinen (de Commissie benoemt kritieke gebieden zoals cloud, kunstmatige intelligentie, cybersecurity, open hardware en industriële sectoren).
- Sectoren waar meer gebruik van open source de concurrentiekracht en digitale weerbaarheid zou vergroten.
Hoe een nuttige bijdrage te leveren: concrete feedback zonder omweg
Hoewel het formaat korte opmerkingen toelaat, benadrukt de Commissie dat ze op zoek zijn naar bewijzen en voorbeelden die de strategie kunnen versterken. Voor een impactvolle bijdrage is het het beste om op de volgende drie praktische vragen te antwoorden:
- Wat doet nu pijn? Afhankelijkheid van licenties, gebrek aan alternatieven, leverancierstoevoer, barrières bij overheidsopdrachten, kosten, integratieproblemen met legacy-systemen.
- Wat heeft gewerkt? Voorbeelden van migraties, ondersteuningsmodellen, projectbestuur, supply chain security, bedrijfsbijdragen aan gemeenschappen.
- Wat moet veranderen? Overheidsaankoopregels, financiering van onderhoud (niet alleen innovatie), stimulansen voor bijdragen, Europese infrastructuren voor het hosten en onderhouden van digitale publieke goederen.
Kortom: het gaat niet alleen om “je ervan bewust te verklaren”, maar vooral om concrete maatregelen te beschrijven die open source gebruik in Europa kunnen bevorderen, verduurzamen en concurrerender maken.
Wat staat er op het spel: soevereiniteit, markt en veerkracht
De Commissie ziet deze strategie als een stap om de Europese capaciteit te versterken om kritieke open technologieën te ontwikkelen, onderhouden en uit te rollen. Denk aan cloud, AI, infrastructuren, edge computing en datasectore, altijd gebaseerd op “open, interoperabel en verifieerbaar” fundament. Het wordt gepresenteerd als een aanpak die verder gaat dan traditionele R&D-programma’s, met ondersteuningen en governance gericht op industriële uitrol, marktintegratie en commerciële levensvatbaarheid.
In essentie biedt de consultatie een korte venster voor technologische spelers — KMO’s, overheden, integrators, startups, technische en academische gemeenschappen — om Brussel duidelijk te maken dat digitale afhankelijkheid geen theoretisch concept is; het is een factuur, een operationeel risico en een strategische beperking.
Veelgestelde vragen
Wat is een “data-uitvraag” en hoe verschilt dit van een typisch openbare consultatie?
Het is een mechanisme om opmerkingen, bewijs en voorbeelden te verzamelen die helpen bij het vormgeven van een strategie of initiatief, in dit geval een door de Commissie gepubliceerde communicatie over open digitale ecosystemen.
Wie zou moeten deelnemen: alleen experts en bedrijven of ook burgers?
De Commissie moedigt alle belanghebbenden aan om bij te dragen, waaronder de open source-gemeenschap, bedrijven, stichtingen, overheden, ICT-sector, academie en onderzoeksinstellingen.
Welke technologische domeinen worden als prioriteit beschouwd in deze Europese strategie?
De documenten noemen kritieke sectoren zoals cloud, kunstmatige intelligentie, cybersecurity, open hardware en internettechnologieën, aangevuld met industriële toepassingen zoals automotive en productie.
Welke bijdragen hebben doorgaans de meeste impact op de Commissie?
Degenen die reële voorbeelden, data of ervaringen delen (zoals barrières bij overheidsopdrachten, kosten, afhankelijkheid, beveiliging, duurzame modellen) en actiegerichte maatregelen voorstellen met meetbare impact.