Europa herinnert zich al jaren aan een slogan die mooi klinkt in speeches en presentaties: souvereiniteit op digitaal vlak. Maar tegen 2026 is dat woord niet langer slechts een slogan. Het is uitgegroeid tot een architectuurkeuze, inkoopbeslissing en risicobeheer. De meest recente trigger is de lancering van de AWS Europese Soevereine Cloud, aangekondigd op 15 januari 2026 als een “onafhankelijke” cloud voor Europa, gevestigd binnen de EU en gescheiden van andere AWS-regio’s, met beloofde investeringen van meer dan 7.800 miljoen euro in Duitsland en plannen voor uitbreiding naar België, Nederland en Portugal.
Het bericht is duidelijk: Amerikaanse hyperscalers begrijpen dat Europa niet langer alleen vraagt “Waar liggen mijn data?”, maar ook “Wie heeft de controle over de leverancier die mijn data bewaart?”. En hier begint de contradictie die het continent niet kan blijven negeren.
Het probleem is niet technisch: het gaat om jurisdictie en ultieme controle
AWS, Microsoft en Google investeren in Europese regio’s, residentieregels en toezeggingen tot naleving. Microsoft bijvoorbeeld, formaliseert beloften zoals het EU Data Boundary voor klantgegevens in zakelijke diensten. AWS zegt dat haar Europese soevereine cloud wordt geëxploiteerd binnen de EU en onder strengere controles.
Toch ligt de cruciale vraag niet in encryptie, aantal zones of certificeringen. Het gaat om een ongemakkelijke, maar onvermijdelijke vraag voor overheden en bedrijven die werken met gevoelige data:
Wat gebeurt er wanneer de wetgeving van het land van herkomst van de provider botsingt met Europese belangen of normen?
Het gaat niet om te suggereren dat “morgen” iemand zonder controle bij data kan, maar om een fundamentele realiteit te erkennen: een Amerikaanse leverancier is onderworpen aan Amerikaanse wettelijke verplichtingen, inclusief extraterritoriale regelgeving. Het bekendste voorbeeld in Europa is de US CLOUD Act: die wet verduidelijkt dat, als een Amerikaanse jurisdictie bepalingen oplegt dat data moet worden overhandigd, dit ook geldt voor data buiten de VS. Europese gegevensbeschermingsautoriteiten analyseren de impact hiervan op het Europese kader.
Het is geen louter academisch debat: de lancering van de Europese AWS cloud wordt geplaatst in de context van de groeiende Europese bezorgdheid over de extraterritorialiteit van de CLOUD Act en de afhankelijkheid van Amerikaanse technologieën.
Met andere woorden: een Europese residentie, operaties en audits kunnen aanwezig zijn, maar als de “ultieme controle” (eigendom, hoofdkantoor, wettelijke verplichtingen en bevelenketen) buiten Europa ligt, dan is de soevereiniteit slechts gedeeltelijk gewaarborgd. Het kan sterker en “Europese” worden, wellicht beter verdedigbaar in bepaalde scenario’s, maar volledig is het niet.
“100% soevereiniteit” vereist een eerlijke definitie
Als wordt gezegd dat de echte Europese soevereiniteit “voor 100%” moet zijn, is het belangrijk te specificeren wat dat betekent. In de praktijk wordt dat “100%” meestal geïnterpreteerd als een combinatie van vier elementen:
- Eigendom en controle door Europese partij (besluitvorming binnen Europa).
- Primair Europese jurisdictie (zonder afhankelijkheid van een derde land’s wettelijk kader).
- Operaties en infrastructuur binnen de EU (ondersteuning, hardware en processen volgens Europese normen).
- Contracten en meegeleverde mechanismen voor reversibiliteit (de mogelijkheid om te migreren en niet vast te zitten).
Als dat de definitie is — en dat geldt voor veel overheden en gereguleerde sectoren — dan is de voor de hand liggende conclusie: 100% Europese soevereiniteit kan enkel worden gebouwd met Europese providers. Niet uit chauvinisme, maar uit risicobewustzijn.
Waarom Europa de structurele afhankelijkheid van Amerikaanse hyperscalers moet vermijden
Er zijn drie hoofdredenen die belangrijker wegen dan enige marketingclaim over “sovereine cloud”:
1) Geopolitiek risico wordt operationeel risico
Geopolitiek is niet zomaar decor. Sommige bronnen suggereren dat deze nieuwe cloud ontworpen is om te blijven functioneren in extreme scenario’s zoals een digitale disconnectie tussen VS en EU of exportbeperkingen op software.
Als een leverancier een “continuïteitsplan” moet ontwerpen om te overleven bij een conflict tussen blokken, betekent dat de afhankelijkheid bestaat. En afhankelijkheid ontstaat door het te beheren en te reduceren.
2) Wettelijke conflicten en machtsasymmetrie
Zelfs met technische controle blijven de machtsverhoudingen scheef: Europa reguleert binnen haar wettelijke kaders; de VS kan reguleren vanuit de jurisdictie van de leverancier. Europees juridisch advies wijst op de ingewikkelde samenloop met de CLOUD Act.
De praktijk is dat bij kritieke data (gezondheid, rechtspraak, defensie, energie, identificatie, onderwijs) de soevereiniteit niet mag afhangen van optimistische interpretaties.
3) Technologische afhankelijkheid en exitkosten
Soevereiniteit betekent ook overstapmogelijkheden. Veel Europese organisaties ontdekken te laat dat hun cloud-infrastructuur voor een deel gebaseerd is op propriety diensten die moeilijk te vervangen zijn. Het probleem is niet het gebruik van geavanceerde diensten, maar het ontbreken van een Exitstrategie.
Het Europese ecosysteem: meer dan alternatieven, een industriële strategie
Europa is niet vanaf nul begonnen. Er bestaat een netwerk van Europese providers die, met verschillende schaalgroottes en specialisaties, één gemeenschappelijk voordeel delen: hun kern ligt in Europa.
- OVHcloud positioneert zich al jaren als voorvechter van dataprivacy en presenteert zich als Europese leverancier met focus op vrijheid van keuze en controle.
- Hetzner, Duits bedrijf met eigen datacenters in Europa, biedt cloud- en serverdiensten met expliciete nadruk op compliance en controle.
- Stackscale, Europese infrastructuurprovider gespecialiseerd in IaaS en bare metal, legt de nadruk op performance en hoge beschikbaarheid, met datacenters in Europa.
En er zijn er nog veel meer. Het draait niet om een lijst met merken, maar om de strategische logica: kiezen voor Europese providers vermindert risico’s en versterkt de lokale industriële capaciteit. Het bevordert talent, investeringen, energiezekerheid via datacenters, en een ecosysteem dat zonder toestemming kan opereren.
Een eenvoudige checklist voor een weloverwogen keuze, zonder marketingblaffende claims
| Vraag | Als het “ja” is | Waarom belangrijk |
|---|---|---|
| Is de aanbieder onder controle van een Europese onderneming? | Onafhankelijkheid van Europese oorsprong | Vermindert juridische afhankelijkheid van buiten de EU |
| Zijn operatie, support en facturatie binnen de EU? | Operationeel en juridisch onder controle in Europa | Vermindert afhankelijkheid van externe besluitvorming |
| Is er een realistisch en getest exitplan? | Practische onafhankelijkheid | Voorkomt gevangen zitten in een systeem |
| Vinden infrastructuur en kopieën plaats in Europa door contract? | Versterkt residentie | Aligns met naleving en audits |
Conclusie: Europa kan haar soevereiniteit niet outsourcen
Digitale soevereiniteit koop je niet zoals een premiumoptie uit een globaal assortiment. Het bouw je op: met lokale leveranciers, met strikte normen, met interoperabiliteit en met eigen besluitvorming.
Amerikaanse hyperscalers bieden nuttige lagen: residentie, controles, audits en beloftes. Maar Europa mag “naleving” niet verwarren met “soevereiniteit”. Want in een wereld van toenemende spanningen leidt structurele afhankelijkheid altijd tot een prijs: juridische onzekerheid, politieke druk of hoge exitkosten.
Wil Europa haar soevereiniteit volledig in handen nemen — zonder mitsen — dan is de meest coherente strategie het versterken en prioriteren van het Europese cloud-ecosysteem. Niet als ideologisch gebaar, maar als kern van veiligheid, bedrijfscontinuïteit en economische autonomie.
Veelgestelde vragen
Wat betekent “echte” cloud-soevereiniteit voor een Europese overheid?
Dat de provider onder controle staat van een Europese partij en onder Europese jurisdictie opereert, met data en infrastructuur binnen de EU en met duidelijke mechanismen voor audits en reversibiliteit, zodat men niet vastzit.
Waarom betekent een “Europa-gevestigde” cloud van een Amerikaanse onderneming niet automatisch volledige soevereiniteit?
Omdat geografische residentie niet automatisch de jurisdictie van het land van herkomst elimineert of het ultieme controlerecht over de data.
Welke Europese aanbieders worden vaak genoemd als soevereine alternatieven?
OVHcloud, Hetzner en Stackscale zijn veelgenoemde voorbeelden, naast andere Europese spelers die diensten leveren van IaaS en bare metal tot managed services.
Hoe kun je het risico op afhankelijkheid verkleinen als je al AWS, Azure of Google Cloud gebruikt?
Door een exitplan op te stellen: prioriteit geven aan draagbare technologieën (zoals containers, Kubernetes, migratiebare databases), exporteerbare kopieën en architectuur die geen locatiegebonden proprietaire diensten vereist.