De race om het meest geavanceerde knooppunt wordt niet langer uitsluitend in laboratoria beslist, maar ook in spreadsheets. Volgens informatie die deze week werd gedeeld door analist Tim Culpan op Culpium, vraag TSMC van haar klanten om productiebehoeften voor 2 nm (N2) te definiëren tot ten minste het tweede kwartaal van 2027, in een context waarin de grote capaciteit voor de komende twee jaar bijna uitverkocht is. De boodschap die in de industrie circuleert is duidelijk: wie zijn plek niet tijdig veiligstelt, loopt het risico af te haken wanneer de commerciële window voor het knooppunt opent.
Het gaat hierbij niet om een abstracte waarschuwing. De 2 nm — de volgende grote sprong na de 3 nm — is van groter belang dan marketing alleen: het is het proces dat probeert te combineren hogere dichtheid, betere energie-efficiëntie en prestatie voor chips die uiteindelijk in premium smartphones, pc’s en steeds meer in het AI-universum terechtkomen. TSMC was al begonnen met volumiale productie van de N2 in het vierde kwartaal van 2025, een mijlpaal die het begin markeert van de industriële ramp-up en tegelijkertijd de meest delicate fase van capaciteitstoewijzing.
Wat in 2026 vooral relevant is, is dat die ramp-up plaatsvindt in een markt die niet meer lijkt op die van vorige cycli: de vraag is flink verschoven naar AI- en high-performance computing-toepassingen, en de druk op de geavanceerde knooppunten hangt niet alleen af van het aantal geproduceerde chips, maar ook van hoeveel ‘ruimte’ ze innemen.
Waarom wordt de 2 nm-capaciteit al vóór de planning volgeboekt: AI, siliciumgrootte en prijzen stijgen
De theorie van Culpan is dat de situatie “erger is dan ooit” door een samenloop van factoren. Een van de belangrijkste is fysiek: GPU’s en AI-versnellers nemen doorgaans veel meer siliciumruimte in beslag dan andere chips, wat de capaciteit onevenredig belast. Daarbovenop speelt een economische factor: de waarde van die producten is zo hoog dat veel klanten minder terughoudend zijn met prijs, en hogere tarieven accepteren om volume te garanderen.
Deze dynamiek verandert het machtsbalans. Wanneer grote klanten contracten afsluiten over meerdere kwartalen — en in sommige gevallen zelfs over meerdere jaren — wordt de window voor middelgrote bedrijven of secundaire projecten automatisch smaller. De industrie heeft al vergelijkbare situaties meegemaakt met andere geavanceerde knooppunten: Culpan herinnert eraan dat analisten aangeven dat de 3 nm (N3) al in de boeken stond voor 2027, en nu begint de 2 nm hetzelfde patroon te vertonen.
Reserveringen doen is niet meer ‘goed gebruik’: het is een vereiste om in het voorhoede-knooppunt te blijven
Wat ontwerpers van chips en productmanagers het meest verontrust, is niet alleen het tekort, maar ook de timing. Volgens Culpium kan de reserveringsperiode oplopen tot zes kwartalen (een termijn die het plannen van eigen roadmaps bemoeilijkt). En het toewijzingsproces bij TSMC, beschreven door Culpan, laat weinig ruimte voor improvisatie: foundry vraagt klanten aan te geven hoeveel wafels ze per kwartaal nodig hebben; op basis daarvan plant TSMC de toewijzing; en daarna vraagt het om betaling om de capaciteit vast te leggen.
De werkelijke timing eindigt echter niet daar. Culpan legt uit dat deze besluitvorming meestal ongeveer zes maanden vóór de start van productie plaatsvindt; en dat tussen productie en inpakken het proces nog eens vier tot zes maanden kan duren. In de praktijk betekent dit dat ontwerpteams hun behoeften moeten bepalen tot ongeveer 12 maanden voor de levering. De enige ‘snelle route’ zijn de zogenaamde hot lots of hot runs, last-minute aanvragen die hoge premies met zich meebrengen en geen garantie bieden op beschikbaarheid.
Dit alles creëert een industrie waar de bottleneck niet alleen technologisch is, maar ook in planning: als het knooppunt 2 nm voor 2026–2027 snel vol raakt, kan een lancering vertraging oplopen, kan een productfamilie besluit om op een ander knooppunt over te stappen op het laatste moment, of moet een bedrijf concurreren met minder energie-efficiëntie dan zijn directe rivalen.
N2, N2P en A16: het TSMC-beeld voor 2026
De druk is niet beperkt tot de basisversie N2. Culpan citeert ook verklaringen van C.C. Wei, die aangeeft dat N2P (een variant die volgens TSMC ongeveer 5% meer prestaties biedt bij hetzelfde verbruik) in volumeproductie zou gaan in de tweede helft van 2026. Ook de A16-knoop — gericht op high-performance chips — zou in datzelfde tijdsbestek in volumale productie worden genomen. Deze tijdslijnen zijn relevant omdat in veel roadmaps het ‘2 nm’ niet slechts één punt is, maar een familie van technologieën die gefaseerd worden uitgerold om verschillende productprofielen te bedienen.
Daarnaast heeft TSMC al bevestigd dat de productie van de N2 is begonnen in het vierde kwartaal van 2025, wat de verwachting versterkt dat 2026 het jaar wordt waarin wordt beslist wie op tijd het knooppunt bereikt en wie achterblijft in de rij.
Is dit hetzelfde soort bottleneck als die tijdens de pandemie?
De vergelijking met de pandemie ligt voor de hand, maar het patroon is niet identiek. In 2020–2021 ontdekten sectoren zoals de automobielindustrie te laat dat de toeleveringsketen kwetsbaar was. Nu ontstaat het probleem door een ander fenomeen: structureel hoge vraag in de sectoren AI, HPC en premium apparaten, die allemaal strijden om dezelfde bron: geavanceerde capaciteit — niet alleen in lithografie, maar ook in de achterliggende processen.
Wat wel herhaald wordt, is de les dat zichtbaarheid en vroege reservering strategisch zijn. Wie geen contracten of toewijzingen heeft, riskeert dat ze op het laatste moment worden uitgesteld, in een minder geavanceerd knooppunt, of dat ze hoge bijkomende kosten maken.
De andere kant: uitbreiden van 2 nm is geen schakelaar
De verleiding van buitenaf is te denken dat het simpelweg ‘meer bouwen’ de oplossing is. Maar capaciteit op geavanceerde knooppunten wordt niet zomaar uitgebreid zoals een datacenter: het vereist moeilijke infrastructuur, gespecialiseerde tools, ramp-ups, yields en complexe industriële coördinatie. Toch is TSMC wel bezig met uitbreiding.
Volgens een recent rapport van TrendForce, gebaseerd op Taiwanees nieuws, heeft Fab 22 in Kaohsiung — de kernfabriek voor 2 nm — al verschillende fasen in gang gezet: één ervan begon in volumeproductie in de tweede helft van vorig jaar, een andere is getest, en er worden aanvullende constructies besproken. Het doel is dat alle fasen tegen eind 2027 volledig operationeel zijn. Daarnaast is er nieuwe investering in Tainan om capaciteit voor 2 nm uit te breiden, afhankelijk van milieuprocedures en bouwschema’s.
Buiten Taiwan gebeurt ook expansion, maar de tijdlijnen bieden op korte termijn geen verlichting: een deel van de geavanceerde productie buiten Taiwan is gepland voor de late jaren 2020, waardoor de bottleneck in 2026–2027 — als die bevestigt wordt — zal worden bepaald door de beschikbare capaciteit en de ramp-ups die al in gang zijn gezet.
Een knooppunt dat een geopolitiek instrument wordt
Het bijkomende effect is duidelijk: als de 2 nm-capaciteit met twee jaar vooruit wordt gereserveerd, hangt de concurrentiepositie niet alleen af van technische expertise, maar ook van financiële kracht en strategisch commitment. Voor giganten met enorme volumes is reserveren een routinezaak. Voor middelgrote bedrijven kan het betekenen dat ze investeringen moeten vervroegen, roadmaps herzien of kiezen voor alternatieve knooppunten.
In een sector waar ‘te laat komen’ vaak leidt tot verlies van marges, fungeert de waarschuwing van TSMC als een ongemakkelijk geheugensteuntje: het meest geavanceerde knooppunt wordt niet gekocht wanneer het product klaar is, maar wanneer de planning al in Excel staat.
Samenvattingstabel: wat betekent bijna vollopen van 2 nm-capaciteit voor 2026
| Impact | Praktische veranderingen | Voor wie het zwaarst weegt |
|---|---|---|
| Roadmaps | Oblee- plannen met tot 12 maanden vooruit om chips te ontvangen | Ontwerpers zonder stabiele volumes |
| Kosten | Meer premies voor dringendheid (hot lots) en minder ruimte voor onderhandeling | Middelgrote bedrijven en startups |
| Competitiviteit | Risico op lancering op een minder geavanceerd knooppunt (minder efficiëntie) | High-end hardware en AI |
| Industriële keten | Uitbreiding fabrieken duurt langer; brengt korte termijn niet in evenwicht | Heel ecosysteem |
Veelgestelde vragen
Wat betekent het precies dat de capaciteit voor 2 nm ‘bijna vol is’ voor 2026 en 2027?
Dit betekent dat de grote productiecapaciteiten praktisch al zijn toegewezen en dat klanten capaciteit moeten reserveren tot ten minste Q2 2027 om zeker te zijn van een plek, volgens de publicaties van Culpium.
Hoe verschillen N2, N2P en A16 binnen TSMC?
N2 is de basisversie van 2 nm; N2P is een variant die ongeveer 5% hogere prestaties biedt tegen hetzelfde verbruik; en A16 is gericht op high-performance toepassingen, met volumeproductie gepland vanaf de tweede helft van 2026.
Waarom veroorzaakt AI zo’n grote druk op de geavanceerde knooppunten?
Omdat AI-versnellers vaak veel silicium vereisen per chip en vanwege hun hoge waarde en vraag, accepteren kopers hogere kosten om de levering te verzekeren, wat de druk op capaciteit verhoogt.
Wat kan een bedrijf doen als het niet op tijd kan reserveren voor 2 nm?
Alternatieven overwegen zoals opschaling naar andere knooppunten (bijvoorbeeld 3 nm), ontwerpen optimaliseren voor ruimte en prestaties, eerder afspraken maken over capaciteit, of producten kiezen waar het meest geavanceerde knooppunt niet cruciaal is.