Europa heeft de ontwerpfase van IRIS² afgerond en bevindt zich nu in de implementatiefase. De Europese Commissie en het consortium SpaceRISE hebben de systeemconfiguratie definitief vastgesteld, die zal bestaan uit 348 satellieten, waarvan 330 in lage baan (LEO) en 18 in medium orbit (MEO). De eerste lanceringsrondes worden gepland voor 2029, met starten van de eerste diensten vanaf 2030. Het project heeft een waarde van meer dan 15.600 miljoen euro en streeft ernaar om overheidscommunicatie, defensie, commerciële connectiviteit en directe toegang vanaf compatibele apparaten te garanderen.
De kernpunten van IRIS² in 30 seconden
- IRIS² zal 348 satellieten omvatten, verdeeld over 330 LEO-satellieten en 18 MEO-satellieten.
- De uitrol start in 2029 en de operationele dienst wordt gepland voor circa 2030.
- De verwachte investering bedraagt meer dan 15.600 miljoen euro.
- Hispasat zal de landsegmenten leiden en een deel van de laagste orbitalelaag beheren.
- Het systeem zal beveiligde connectiviteit, commerciële diensten, IoT en directe apparaatcapaciteiten omvatten.
Het project wordt vaak aangeduid als de “Europese Starlink”, maar technisch gezien is het veelomvattender. Het richt zich niet alleen op het aanbieden van satellietinternet, maar bouwt een eigen infrastructuur voor veilige communicatie, overheidsdiensten en defensie, met bijkomende commerciële mogelijkheden.
Een multi-orbit architectuur ter vermindering van afhankelijkheid van derden
IRIS² zal satellieten op verschillende hoogten combineren om verschillende behoeften te vervullen. De 330 LEO-satellieten zullen op lage hoogte opereren om lage latentie en hogere capaciteit te bieden, terwijl de 18 MEO-satellieten een bredere dekking zullen bieden en bepaalde missies zullen ondersteunen.
De Europese Commissie heeft bovendien de grootte van het programma uitgebreid ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp. De nieuwe configuratie bevat 66 extra satellieten om de capaciteiten voor veiligheid, defensie en noodhulp te versterken.
Volgens Brussel zal deze versterking de veilige overheidscapaciteit met 60 % binnen de Europese Unie en 54 % wereldwijd vergroten.
De technische aanpak onderkent dat er niet één enkele “ideale orbit” voor alle diensten bestaat. Lage latentie wordt vooral gerealiseerd via LEO, terwijl MEO een bredere dekking biedt met minder satellieten. IRIS² streeft ernaar om beide lagen onder één architectuur te integreren.
Vergelijking: IRIS² versus Starlink en Amazon Leo
| Platform | Architectuur | Hoofddoel | D2D | Planning |
|---|---|---|---|---|
| IRIS² | 330 LEO + 18 MEO | Overheid, defensie, bedrijven en particulieren | Ja, voorzien | Eerste lanceringen in 2029 |
| Starlink | Duizenden LEO-satellieten | Brede band en mobiele connectiviteit | Ja | Operationeel |
| Amazon Leo | Constellatie LEO | Brede band en toekomstige mobiele connectiviteit | Ja, voorzien | In de uitrol |
De schaalverschillen zijn duidelijk. IRIS² hoeft niet duizenden satellieten uit te zetten om haar missie te vervullen, omdat het prioriteit geeft aan veiligheid, veerkracht en institutionele dekking.
Hispasat versterkt zijn positie in de Europese infrastructuur
Spanje zal een belangrijke rol spelen in de uiteindelijke architectuur.
Hispasat, onderdeel van Indra Space, wordt de hoofdcontractant voor de landsegmenten. Het bedrijf zal zorgen voor de antenne-infrastructuur, controlesystemen en de koppeling tussen ruimte- en landnetwerken.
Volgens Hispasat zal het landsegment meer dan 1.600 miljoen euro investeren.
Hispasat heeft zich gecommitteerd aan een investering van maximaal 600 miljoen euro binnen het project, in ruil voor exploitatierechten in strategische regio’s die hun huidige geo-infrastructuur aanvullen.
5G NTN: een van de meest veelbelovende componenten
Een van de meest veelbelovende elementen die IRIS² onderscheiden, is de geplande integratie met 5G NR NTN.
NTN, non-terrestrial networks, maakt deel uit van de 3GPP-standaarden en stelt mobiele netwerken in staat satellieten te benutten als uitbreiding van landstationnetwerken.
Dit opent de mogelijkheid voor bepaalde mobiele apparaten om rechtstreeks te communiceren met de satellietconstellatie, zonder altijd afhankelijk te zijn van specifieke satellietterminals.
Het betekent niet dat elke huidige telefoon automatisch verbinding zal maken met IRIS², maar het ontwerp is gericht op een ecosysteem waarin mobiele netwerken en satellieten geïntegreerd worden.
Deze ontwikkeling bevindt zich in dezelfde raamp waarin Starlink Direct to Cell, AST SpaceMobile en de toekomstige Amazon Leo Direct-to-Device opereren.
Europa moet ook zelf antennes bouwen
Het opbouwen van de satellietcongestel is slechts een deel van de uitdaging.
Om IRIS² echt bruikbaar te maken voor gebruikers, heeft Europa betaalbare, eenvoudige te installeren en op grote schaal te produceren terminals nodig.
In mei heeft de Europese Commissie een oproep geopend voor 20 miljoen euro voor het versnellen van de industriële productie van gebruikers terminals voor IRIS² en GOVSATCOM.
De projecten moeten zich richten op zaken als:
- Antennes in Ka-band;
- Kostenreductie in fabricageprocessen;
- Kalibratie- en testprocedures;
- Europese toeleveringsketens;
- Compatibele modems en basistools voor 5G NR NTN.
Het doel is te voorkomen dat Europa een soevereine satellietcongestel bouwt en achteraf afhankelijk wordt van essentiële componenten die buiten Europa worden geproduceerd.
Technologische soevereiniteit ook in de ruimte
De oorlog in Oekraïne en recente crises hebben de belangrijke rol aangetoond die satellietnetwerken kunnen spelen bij uitval van aardnetwerken.
Starlink is een van de meest zichtbare voorbeelden van die afhankelijkheid. Een Amerikaanse privéonderneming kan kritieke communicatievoorzieningen leveren aan overheden, legers, hulpdiensten en strategische infrastructuren.
IRIS² probeert juist die kwetsbaarheid te verminderen.
Het systeem zal worden gebruikt door overheden van de Europese Unie en deelnemende landen zoals Noorwegen en IJsland, naast commerciële capaciteiten.
Brussel wil dat kritieke communicatie ook tijdens noodgevallen, aanvallen op aardnetwerken of conflicten beschikbaar blijft, zeker wanneer afhankelijkheid van infrastructuren uit derde landen risico’s met zich meebrengt.
Meer dan 15.600 miljoen euro voor een Europese infrastructuur
De totale verwachte investering overschrijdt 15.600 miljoen euro.
Het plan bestaat uit ongeveer:
| Financiering | Bedrag |
|---|---|
| Publieke investering | 11.600 miljoen euro |
| SpaceRISE | Tot 4.000 miljoen |
| Totaal | Meer dan 15.600 miljoen euro |
Aan deze cijfers kunnen nationale bijdragen worden toegevoegd om specifieke capaciteiten te versterken.
Polen heeft 656 miljoen euro toegezegd, Hongarije 500 miljoen euro en Spanje heeft extra investeringen aangekondigd tussen 1.600 en 2.000 miljoen euro.
De particuliere leden van het consortium SpaceRISE zijn SES, Eutelsat en Hispasat, terwijl de industriële keten wordt versterkt door bedrijven zoals Airbus Defence and Space, Thales Alenia Space, OHB en Aerospacelab.
Het wordt geen Europese Starlink, en dat hoeft ook waarschijnlijk niet te zijn
Vergelijkingen tussen IRIS² en Starlink kunnen helpen bij een snelle uitleg, maar kunnen ook misleidend zijn.
SpaceX heeft een enorm commercieel netwerk opgebouwd met duizenden satellieten en miljoenen klanten. IRIS² wordt met andere prioriteiten ontwikkeld: soevereiniteit, beveiliging, defensie, overheidscommunicatie en veerkracht.
De commerciële component zal belangrijk zijn, maar dat vormt niet de enige maatstaf voor het succes van het project.
Op technologisch vlak is het meest interessant of Europa erin slaagt drie elementen te integreren: multi-orbit constellatie, 5G NTN-netwerken en in Europa geproduceerde terminals.
Als dat lukt, kan IRIS² uitgroeien tot meer dan een regionale alternatief voor Starlink: een geïntegreerde ruimtenetwerkinfrastructuur binnen de Europese telecommunicatienetwerken.
Veelgestelde vragen
Hoeveel satellieten krijgt IRIS²?
De door de Europese Commissie afgesproken architectuur omvat 348 satellieten, waarvan 330 in LEO en 18 in MEO.
Wanneer gaat het systeem in werking?
De eerste lanceringen worden verwacht in 2029, en het geleidelijke uitrollen van diensten zou rond 2030 beginnen.
Kan IRIS² direct vanaf een mobiele telefoon worden gebruikt?
Het project voorziet in Direct-to-Device-diensten en compatibiliteit met 5G NR NTN, maar de daadwerkelijke beschikbaarheid hangt af van de ontwikkelde terminals, operators en diensten.
Wat is de rol van Spanje?
Hispasat zal het landsegment leiden en de Low LEO-laag beheren, terwijl Spanje extra investeringen van tussen de 1.600 en 2.000 miljoen euro aankondigt.
Bronnen:
- Europese Commissie, implementatieovereenkomst en nieuwe architectuur van IRIS², 07/08/2026.
- Hispasat, deelname aan IRIS² en leiderschap in het landsegment, 07/08/2026.
- Europese Commissie, oproep voor industrialisatie van IRIS²- en GOVSATCOM-terminals, 28/05/2026.
- SpaceRISE, technische informatie en planning van het IRIS²-programma.